Ağrı Dağı (tur)

Ağrı Dağı kutsal bir dağdır, çünkü birçok kültürün tarih öncesi mirasında önemli bir yeri vardır. M.Ö.1440-600 yılları arasında en azından Mısır’da, Babilon’da ve Fars’ta Ağrı Dağı’nın dünyanın en yüksek dağı olarak sayıldığını düşünebiliriz. Neden Ağrı Dağı? Karlı tepesi ona görkemli ve ulaşılamaz bir hal kazandırır, göreceli yüksekliği ise onu manzaranın üstündeki tek ve iyi gözüken bir dağ olarak gösterirdi. Böylece Büyük-Kafkas’taki Elbruz Dağı’ndan farklıydı: Elbruz’un tam yüksekliği ve görkemliliği, vizyon bakımdan o kadar farkedilen bir şey değildi. O zamanlarda hatta birkaç yüzyıl sonra da Ağrı Dağı’nın göreceli yüksekliğinin tek ölçüsü olarak göz ölçüsü kalmıştır.

Batı Avrupa’daki 17 yüzyılın fen bilimlerinin gelişmesi, doğa objelerinin tam olarak kayıt altına alınmasının gereğini öne çıkardı. Bu döneme barometrenin keşfedilmesi de aittir (1643). Barometre yardımıyla atmosfer basıncısını ölçmenin yani sıra dağların denizden yüksekliğini de tam ölçmek 18 yüzyılda keşfedildi. İsviçreli doğa bilimci Horace Bénédict de Saussure 1787 yılında Mont Blanc Dağı’na (4807 m)  çıktı. O zamanlarda Güney Amerika’da bulunan Chimborazo volkanı (6310 m) dünyanın en yüksek ve çıkılamayacak dağı olarak sayılıyordu.

1815 yılında Alman bilim adamı Adolf Wilhelm Miltenberg, çalışmalarında çeşitli bilgilere dayanarak Ağrı Dağı’nın yüksekliğini 3900 m olarak belirtmiştir. Ağrı Dağı’nın tam yüksekliğini ölçmek Avrupalılar için zordu: bu kutsal dağ Fars topraklarında bulunuyor ve oraya ancak diplomatik misyonlar ulaşabiliyordu. Ancak Rusya ile Fars Savaşı’ndan sonra 22 Şubat 1828 tarihinde varılan barış sonucunda, eskiden Türkiye ile Fars, şimdi ise Rusya ile Fars devlet sınırında bulunan Ağrı Dağı’nın kuzey eteği, doğa bilimciler için ulaşılabilecek bir hal kazandı. Barışa varıldıktan hemen sonra 30 Eylül 1828 tarihinde Tartu Üniversitesi jeofizik profesörü Friedrich Parrot, üniversite senatosuna Ağrı Dağı’na çıkma ve doğabilimsel araştırma projesini sundu. 1811 yılında Büyük Kafkas’taki Kazbek (Mkinvari) Dağı’na (5033 m) çıkma denemesi başarılı olmadı. Ağrı Dağı’nın fethedilmesi de bu bakımdan Parrot için zor bir deneme demekti.

Ağrı Dağı’na çıkma, alpinizm açısından da bilimsel amaçlarla en azından aynı derecede önemli olduğu için Parrot oraya seferini kendi bütçesiyle gerçekleştirmeye karar verdi. Kendisine katılan dört öğrenciden ancak bir kişi devletten sefer bursunu aldı. Tartu’dan Nisan başı 1829 yılında yola koyulundu ve aynı yılın Eylül ayında dağa tırmanışa başlamak mümkümdü. İlk iki deneme başarısızdı, fakat 8 Ekim 1829 yılında dağa çıkmak için Parrot beş yoldaş ile beraber günün en güzel havasını kullandı. Ertesi gün Parrot, Tartü Üniversitesi Senatosu’na yazılmış mektupta tırmanışı şöyle anlatıyor: ‘/…/ öğleden sonra saat üç ve dört arasında başarılı ama çok da yorgun olarak Ağrı Dağı’nın tepesine vardık. Karda, daha doğrusu buzla kaplanmış dağ eteğinin dik bölümünde yaptığımız her kademede buzun içine çiviyi bütün gücümüzle çakmalıydık ve bunların sayısı 5000 ile 6000 arasında çıktı. Dağın denizden yüksekliği ortalama 16200 Paris futu [5265 m]; tepesine 5 futluk bir taç koyduk’. Ağrı Dağı (5137 m), dünyanın 5000 m’den yüksek ilk dağı olarak fethedildi.

Dünyanın ilk alpinistlerinden biri Friedrich Parrot (1791–1841) Almanya şehri Karlsruhe’de doğdu ve 1795 yılında anne-babalarıyla birlikte Rusya İmparatorluğu’nda kurulmuş olan Tartu’ya (bugün Estonya Cümhuriyeti toprağıdır) taşındı. Tartu Üniversitesi’ni bitirdikten sonra 1814 yılında Viyana’ya giden Parrot, oradan Alpler’e bir yolculuk yaptı. Kendisinin özel bilimsel ilgi alanı, çeşitli dağların kar sınırının yüksekliği idi. Bu bilimsel soruya bütün ömrünü vermiş olan Parrot, Büyük Kafkas (1811), Alp (1815–1816), Pirene (1817), Küçük Kafkas (1829) ve Nordkap (1837) dağlarında araştırma yaptı.

Hazırlayan: Erki Tammiksaar

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: